Is koemelk nodig? Welke alternatieven zijn er?

Jannie Caerels
Geschreven door Jannie Caerels

Ons lichaam heeft calcium, magnesium, vitamine D en beweging nodig voor sterke botten. Maar heb je hiervoor koemelk nodig? Welke alternatieven zijn er? 

Hoeveel calcium heb je nodig?

De aanbevolen hoeveelheid calcium is voor iedere persoon verschillend en moeilijk te bepalen. Men vermoedt zo’n 600 mg per dag.

Koemelk: een bron van calcium?

Via reclame en de voedingsdriehoek leren we dat we calcium opnemen via onze voeding, zoals yoghurt, kaas en koemelk. Vanaf de kleuterklas worden zelfs gepasteuriseerde brikjes koemelk aangeboden.

Gepateuriseerde melk bevat niet meer de nodige bacteriën en enzymen
Allemaal goed bedoeld, maar calcium haal je uit meer bronnen dan enkel uit zuivel. De melk uit de supermarkt is gepasteuriseerd, zodat men de melk langer kan bewaren. Maar zo’n melk bevat niet meer de nodige bacteriën en enzymen! Deze zorgen ervoor dat onze darmen de melk kunnen verteren.

Ons lichaam kan die gepasteuriseerde koemelk niet verteren waardoor er een tegenreactie komt. Onze darmslijmvliezen geraken geïrriteerd. Ook reflux is een reactie van het lichaam omdat het maag- darmstelsel de melk niet kan verteren.

Op latere leeftijd krijgt men last van snot, slijm, een opgeblazen gevoel in de darmen en hooikoorts.

Wat is het alternatief?

90% van de populatie reageert op koemelkeiwitten. Slechts 0,5% daarvan zijn intolerant voor lactose. Het heeft dus geen zin om lactosevrije producten te kopen tenzij je een lactose allergie hebt.

Eet je dan beter rauwe melk van biologische grasgevoederde dieren?

Hier is onenigheid over. Hoogstwaarschijnlijk werd door generaties heen een intolerantie voor koemelkeiwitten doorgegeven. Als je toch hunkert naar dat stukje kaas, dan kies je inderdaad beter voor volle rauwe producten van biologische grasgevoederde dieren. Mensen met een lactose-intolerantie kunnen vaak wel rauwe koemelk of yoghurt verteren omdat deze wel nog de nodige enzymes bevat die nodig zijn om eiwitten en suikers in de koemelk te helpen verteren. Maar toch blijft het niet uitgesloten dat je lichaam gevoelig reageert op koemelk.

Wat is dat juist, rauwe melk van grasgevoederde dieren?

De meeste koeien worden bijgevoederd met soja, granen, voederbiet en maïs. Een biologische koe krijgt voedsel die bij haar past, namelijk gras en kruiden (waaronder klaver, weegbree, duizendblad, chicorei, loof van rode beuk en es). KoemelkEen koe die gras eet maakt melk met 50% meer omega-3 vetzuren. Deze vetzuren gaan ontstekingen in ons lichaam tegen. Rauwe koemelk bevat meer vitamine A, D en K. Deze spelen een belangrijke rol in de opbouw van botten en tanden, een gezond functionerende lever en een gezond hormoonsysteem.

Het belang van calcium

Een juiste calciumbalans is belangrijk voor een goede gezondheid.

Hou je vast voor deze stelling:

Je neemt minder calcium op in het lichaam via zuivel dan uit plantaardige bronnen.

Dit zei Patrick Mullie tijdens een interview, een bekende voedingsdeskundige verbonden aan de VUB.

Dus:

Koemelk heb je niet nodig als calciumbron. Voldoende calcium opnemen via andere bronnen is wel essentieel!

Uiteindelijk ben je dus meer calcium kwijt dan rijk
Ons lichaam is in staat om 30% calcium uit koemelk daadwerkelijk op te nemen. 70% verdwijnt via onze urine uit het lichaam. Met die 30% worden onze botten en tanden gezond gehouden. Maar calcium is ook nodig om verzuring in onze lichaamsweefsels tegen te gaan. Bijvoorbeeld bij veel sporten en bij de afbraak van eiwitrijke voeding (melk, vlees). Dit is allemaal verzurend en heet metabole acedose[i]. Bij teveel verzuring breekt het lichaam deze af door calcium te onttrekken aan onze eigen botten. Uiteindelijk ben je dus meer calcium kwijt dan rijk en dit kan op langere termijn zorgen voor osteoporose.

Planten bevatten minder, maar nog steeds voldoende calcium dus krijg je ongeveer de helft minder calcium binnen dan via zuivel. Dus 15% calcium wordt opgenomen. Maar plantaardige calcium wordt beter opengenomen door ons lichaam. Het maakt het bloed niet ‘zuurder’ dus hoeft er geen extra calcium onttrokken te worden aan onze botten om verzuring tegen te gaan. Je houdt dus calcium over.

Besluit

Het is voor je calciumhuishouding veel beter als je geen koemelk drinkt.

Je geraakt in een negatieve calciumbalans als je zuivel drinkt. Bekende wetenschappers zoals Walter Willett zijn ervan overtuigd dat mensen niet gemaakt zijn om hoge hoeveelheden zuivel te consumeren. Ze voegden eraan toe:

Het is verstandiger om met de koe te gaan wandelen als je sterke botten wil.

Dat wil niet zeggen dat koemelk drinken niet kan. Het bevat ook veel goede vitamines en mineralen. Zie het als een voedingsmiddel die je heel af en toe kunt gebruiken in een gezond voedingspatroon.

Alternatieven

1.    Plantaardige alternatieven

Ik zet even op een rijtje waar je die plantaardige alternatieven voor calcium kunt halen.

Koemelk is perfect te vervangen door:

  • Broccoli
  • Groene bladgroenten (sla, andijvie, kervel, postelijn, radijsloof, raapsteel, spinazie, warmoes, poksoi, selder, prei, spruitjes, rode kool, witte kool, spitskool, savooikool, boerenkool, chinese kool, bloemkool, venkel, peterselie, witloof, asperges)
  • Sesamzaadjes
  • Bonen en peulvruchten
  • Amandelen en vijgen

2.     Alternatieven voor melk

Voor baby’s

De natuur heeft voorzien dat de samenstelling van de moedermelk perfect is voor de baby. De eerste dag van de borstvoeding scheidt de borst colostrum af. Deze is vetarm en rijk aan koolhydraten, eiwitten en antistoffen die helpen om de baby gezond te houden. Naarmate de baby of peuter groeit, past de samenstelling van de moedermelk zich aan aan de behoeften van het kind.

Voor kinderen en volwassenen

Er is zeer veel variatie onder de plantaardige melksoorten. Zowel in de supermarkt als in de natuurwinkel vind je een ruim aanbod plantaardige melk. De ene geeft meer eiwitten, de ander vetten of koolhydraten. Ook de anti-nutriënten verschillen in maat en soort. Te veel anti-nutriënten hebben een nadelig effect, maar een gezond lijf kan een beperkte hoeveelheid prima aan. Varieer! En ga voor een zo puur mogelijk product. Zoals de producten van Provamel. 100% bio en bevat de minste toevoegingen. Of maak het zelf.
Let erop dat de melk verrijkt is met vitamine D, vitamine B12 en calcium.

Plantaardige alternatieven

Granenmelk: havermelk, speltmelk, rijstmelk
Notenmelk: ongezoete amandelmelk, kokosmelk, hazelnootmelk

Dierlijke alternatieven

Geitenmelk
Schapenmelk
Waterbuffelmelk

3.    Alternatieven voor boter/olie

Plantaardige alternatieven

Ongeraffineerde kokosolie
Biologische extra vierge koudgeperste olijfolie (kwetsbaarder. Niet teveel verhitten als je zoveel mogelijk antioxidanten, vitaminen en smaak wilt behouden)
Lijnzaadolie (enkel koud gebruiken)

Beperk plantaardige boter, margarine en sojaboter. Gele plantaardige oliën gebruik je best niet omwille van transvetten. Transvetzuren ontstaan bij het harden van plantaardige oliën, zodat deze smeerbaar worden. Ze zijn schadelijker dan verzadigd vet en worden dan ook in verband gebracht met het ontstaan van hart- en vaatziekten en een verhoging van het cholesterolgehalte. Soja is vaak genetisch gemanipuleerd en kan de darmwand en hormoonhuishouding verstoren. Echte biologische grasboter is geler en zachter dan gewone grasboter. Hoe geler en zachter, hoe beter. De boter kun je prima bewaren in de koelkast of vriezer en haal je bij de bioboer.

Dierlijke alternatieven

Ghee (geklaarde boter waar de koemelkeiwitten uit zijn gehaald)
Grasboter (boter van biologische grasgevoederde dieren)

4.    Alternatieven voor room

Plantaardige room is een vet-, cholesterol- en caloriearm alternatief voor room van koemelk. Deze soorten room zijn niet opklopbaar voor slagroom. Hiervoor heb je Soyatoo (kokos of rijst).

Haverroom
Amandelroom
Rijstroom
Speltroom
Kokosroom
Sojaroom (in gewone of light-variant. Beperken! Kan de darmwand en hormoonhuishouding verstoren)

5.    Alternatieven voor yoghurt

Plantaardige alternatieven

Kokosyoghurt
Amandelyoghurt
Sojayoghurt (Beperken! Kan de darmwand en hormoonhuishouding verstoren)
Of een combinatie

Dierlijke alternatieven

Schapenyoghurt
Geitenyoghurt

6.    Alternatieven voor kaas

Plantaardige alternatieven

Smeerkaas: Tofutti en Sheese
Harde kazen: Sheese, Cheezly, Vegusto
Smeltkaas: Redwood, Tofutti, Santeciano en Wilmersburger
Strooikaas: Vegusto, sheese, cheezly (koud raspen)

Dierlijke alternatieven

Buffel mozzarella
Geitenkaas

Schapenkaas:
–   Manchego
–   Feta
–   Pecorino
–   Roquefort
–   Texelse schapenkaas
–   Feta (enkel Feta gemaakt van schapenmelk mag de naam Feta dragen. Feta wordt tegenwoordig ook gemaakt met geitenmelk of koemelk

7.    Alternatieven voor ijs

Ijs van rijstmelk vind je in de supermarkt en natuurwinkels. Sinds dit jaar vind je ook frisco’s in natuurwinkels gemaakt van rijstmelk.

Tegenwoordig kan je ook ijs vinden van cashewnoten.

Wissel af

Het is verstandig zoveel mogelijk af te wisselen tussen verschillende producten. Biologische producten zijn uiteraard de gezondste keuze. En overdrijf niet, maar gebruik je gezond verstand. Hou het haalbaar! Je bent sowieso goed bezig!

Literatuur

Dokter Van Wijk, J. (2012, December). Dokter Jenaida Van Wijk. Opgeroepen op November 12, 2016, van Dokter Jenaida Van Wijk: http://jenaidavanwijk.com/10-redenen-waarom-soja-ongezond-is/

Evavzw. (2012, Juli). Melk moet niet. Opgeroepen op November 12, 2016, van Evavzw: http://www.melkmoetniet.be/alternatieven

Mintiens, S. (2015). Herbateek. Gent, België: Letterwerf.

Mullie, P. (2011, November 27). Melk moet niet. Opgeroepen op November 12, 2016, van EVAVZW:

Willet, W.C. (2010, Februari 8). Tros radar onderzoek over melk. Opgeroepen op November 12, https://www.youtube.com/watch?v=0py0Vum5b_s

NVV. (2015). Melk je kan zonder. Opgeroepen op November 16, 2016, van Melk je kan zonder: http://melkjekanzonder.nl/voedingsstoffen/calcium/

Tode-Gottenbos, N. (2012, september). groene vrouw. Opgeroepen op november 12, 2016, van De groene vrouw: http://www.groenevrouw.nl/

Ytsma, B. (2013, Januari 4). youtube. Opgeroepen op November 12, 2016, van De planteneter:

[i] Dierlijk eiwit zorgt voor de productie van iets meer zuur in ons weefsel. Ons lichaam vindt dat niet goed en probeert het zuur te neutraliseren. Dat kan het best door calcium aan de botten te onttrekken.

 

Gerelateerd

Druk gedrag en intoleranties: ons verhaal

5 tips voor een gezondere voeding: zo kan het wel

Wat is melkkefir en hoe maak je het zelf?

Over de schrijver

Jannie Caerels

Jannie Caerels

Deze thuisverpleegkundige heeft samen met haar man en twee zoontjes een eigen stukje paradijs ergens in West-Vlaanderen. Al tijdens haar eerste zwangerschap verzamelde ze alle mogelijke informatie over ouderschap (toen nog via boeken…) En wist toen al heel goed wat ze wou voor haar kinderen. Gelukkig zijn en haar gezin staan op de eerste plaats. Gepassioneerd door gezonde voeding en gezondheid.

2 Berichten